pobieranie: 05 Oznaczanie gęstosci tworzyw sztucznych
Pobierz dokument pdfPrzeglądaj wersję html pliku:
Instytut In1 ynierii Materiałowej – Zakład Tworzyw Polimerowych
Oznaczanie g4 sto5 ci tworzyw sztucznych
1. Cel wiczenia
Celem iw czenia jest oznaczenie g2 sto3 ci tworzyw sztucznych ró8 nymi metodami i porównanie otrzymanych warto3 ci dla okre3 lonego tworzywa.
2. Okre9 lenie podstawowych zagadnie@
G2 sto3 (ρ lub d – ang. density) jest jednB z podstawowych wła3 ciwo3 ci fizycznych, charakteryzujB cych tworzywa sztuczne. Definiuje si2 jB jako stosunek masy próbki tworzywa (m) do jej obj2 to3 ci (V) w danej temperaturze [1]: m ρ= , (g/cm3) (2.1) V Temperatura pomiaru g2 sto3 ci zaznaczona jest zawsze w indeksie dolnym symbolu g2 sto3 ci, np. ρ25= 1,14 g/cm3 lub d25= 1,14 g/cm3, co oznacza, e temperatura pomiaru wynosi 25 °C. Podawanie temperatury jest konieczne w zwiB zku ze zmianB g2 sto3 ci wraz z temperaturB . W zale8 no3 ci od stanu fizycznego badanego tworzywa wyró8 nia si2 : - g2 sto3 normalnB dla tworzyw sztucznych w stanie litym, plastycznym i ciekłym bez wtrB ceC i p2 cherzyków gazowych [2]; - g2 sto3 pozornB dla tworzyw porowatych, a w stanie plastycznym i ciekłym z p2 cherzykami gazowymi; - g2 sto3 nasypowB dla tworzyw sypkich w postaci proszku lub granulatu. G2 sto3 tworzyw sztucznych zale8 y od: - składu chemicznego i struktury polimeru; - składu chemicznego, struktury i zawarto3 ci składników dodatkowych. Tworzywa sztuczne charakteryzujB si2 małB g2 sto3 ciB . W przypadku samych polimerów najmniejszB g2 sto3 majB polimery zawierajB ce w2 glowodory alifatyczne około 0,9 g/cm3, najwi2 kszB za3 polimery zawierajB ce w swej budowie chlorowce około 2,0 g/cm3. W znacznym stopniu na g2 sto3 tworzyw wpływa obecno3 fazy krystalicznej. Na skutek uporzB dkowania przestrzennego makroczB steczek w fazie krystalicznej (g2 stsze upakowanie) g2 sto3 jest wi2 ksza. Tworzywa charakteryzujB si2 znacznB rozszerzalno3 ciB cieplnB a g2 sto3 ich maleje ze wzrostem temperatury. G2 sto3 polimeru w temperaturze t wy8 szej od temperatury to, w której g2 sto3 jest znana, mo8 na obliczy7 z nast2 pujB cej zale8 no3 ci (1.2): 1 dt = dt0 , g/cm3 (2.2) 1 + α (t − t 0 ) gdzie: dto – znana g2 sto3 w temperaturze to; dt – g2 sto3 w temperaturze t; α - współczynnik rozszerzalno3 ci liniowej. Zale8 no3 ta jest słuszna w zakresie temperatury to÷t, w którym współczynnik α ma stałB warto3 . Poniewa8 tworzywa sztuczne to układy wieloskładnikowe – o ich g2 sto3 ci decyduje nie tylko główny składnik (polimer), lecz równie8 rodzaj i zawarto3 składników pomocniczych (przede wszystkim napełniaczy). Tworzywa rozdrobnione w postaci proszku i granulatu stanowiB znacznB cz2 w procesach produkcji i przetwórstwa. Dla tworzyw w takiej postaci zwykle okre3 la si2 g2 sto3 nasypowB [3,4], wykorzystywana jest ona do okre3 lenia wydajno3 ci odków transportowych, do obliczeC wytrzymało3 ci r zbiorników dla tworzyw rozdrobnionych, do obliczenia pojemno3 ci komór zasypowych w procesie Oznaczanie g2 sto3 ci tworzyw sztucznych
A7
A7
A7¨ 3
A7
A7
A7
A7
A7
3
8
A7
gdzie: m- masa próbki (g); V- obj2 to3
!0¢'(!%&%$" !¨¦¤¢ ) ¥©## ¥ © §¥£ ¡
próbki (cm3)
A7
A7
7D
A7
A7
A7
7A 7A A7
7
A7
6
A7
1
Instytut In` ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad prasowania. Przy pomiarze ga stob ci nasypowej za obja tob przyjmuje sia obja tob tworzywa zgranulowanego ł c znie z pustymi przestrzeniami pomia dzy granulkami. Ga stob nasypowa zalee y od rozdrobnienia tworzywa i sposobu uł enia granulek w naczyniu pomiarowym. Na uł enie granulek oe oe wpł ywa wiele czynników: sposób wysypywania rozdrobnionego tworzywa do naczynia pomiarowego, wysokob wysypywania, wymiary naczynia pomiarowego. Przy wysypywaniu tworzyw drobnoziarnistych i proszkowych mogd wystd pic zakł ócenia poprzez tworzenie sia sklepief nad otworem lub powstawanie c ian pionowych. Zjawiska te został uwzgla dnione przy opracowaniu metod pomiaru ga stob ci y nasypowej tworzyw o róe nym stopniu rozdrobnienia. Tworzywa porowate ze wzgla du na budowa komórkowd charakteryzujd sia bardzo dobrymi wł ciwob ciami izolacyjnymi, dlatego tee znajdujd szerokie zastosowanie ue ytkowe. W tworzywach ab porowatych przestrzef wypeł niona powietrzem moe e zajmowac do 90% obja tob ci, to powoduje, e ga stob pozorna tworzyw porowatych zawiera sia w szerokim zakresie wartob ci [5,6]. Metody pomiarowe ga stob ci: - metoda pomiaru obja tob ci i masy - metoda hydrostatyczna - metoda kolby Le Chatéliera - metoda piknometryczna - metoda flotacyjna - metoda kolumny gradientowej (próbki o wymiarach liniowych nie wia kszych nie 5 mm i kształ umoe liwiajd cych okreb lenie poł enie odka geometrycznego). tach oe r
3. Metody
3.1. Metoda pomiaru objg toh ci i masy
3.1.1. Zakres stosowanie metody Metoda dotyczy próbek o kształ tach cał kowicie regularnych a wia c próbek ych ej ugob prostopadł ciennych, odcinków rur i pra tów okrd gł o równomiernym przekroju na cał dł ci o ob 3 i masie nie przekraczajd cej 180g. obja tob ci nie wia kszej 1000 mm 3.1.2. Opis metody Metoda polega na zwae eniu próbki, okreb leniu jej obja tob ci na podstawie pomiaru liniowych próbki tworzywa sztucznego i obliczeniu ga stob ci jako ilorazu masy i obja tob ci (wzór 2.1). 3.1.3. Przyrzi d pomiarowy Przyrzd dem pomiarowym w tej metodzie sd : - waga laboratoryjna umoe liwiajd ca zwae enie próbki z dokł adnob cid do 0,5 % masy próbki, - suwmiarka lub inny przyrzd d pomiarowy umoe liwiajd cy pomiar próbki z dokł adnob cid do 0,1 mm. 3.1.4. Wykonanie pomiaru - Próbka zwae yc na wadze laboratoryjnej z dokł adnob cid 0,5% jej masy. - Przy pomocy suwmiarki odczytac wszystkie wymiary próbki z dokł adnob cid 0,1 mm i obliczyc jej obja tob . - Podstawic odczytane wartob ci do wzoru 2.1 i obliczyc ga stob tworzywa, z którego jest wykonana próbka.
Oznaczanie ga stob ci tworzyw sztucznych
e
Ac
Dc
UTY HQPWQW !0¢X(!%&%$V U!Q¨¦¤¢E TH S R P IHG F Ac Ac b Ac d
Ac
Ac
b
2
Instytut In ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
3.2. Metoda hydrostatyczna
3.2.1. Zakres stosowanie metody Metoda dotyczy próbek o zwartym, dowolnym kształ i masie 0,2 - 5g. Nie stosuje si jej do cie tworzyw w postaci proszków. 3.2.2. Opis metody Pomiar polega na zwa eniu próbki w powietrzu (górna szalka wagi) a nast pnie w cieczy immersyjnej, np. H2O (dolna szalka wagi). Sposób post powania jest dokł adnie opisany w punkcie 3.2.4. G sto badanej próbki jest wyliczana automatycznie przez urz dzenie. Podstaw obliczania g sto ci jest wzór (3.1): m p ∗ ρ ci ρ= , g/cm3 (3.1) m p − mci gdzie: mp – masa próbki w powietrzu; mc – masa próbki w cieczy immersyjnej; ρci – g sto cieczy immersyjnej. Przy oznaczaniu g sto ci tworzyw mniejszej od 1 g/cm3 u ywa si 70% roztworu alkoholu etylowego, którego g sto nale y oznaczy areometrem z dokł adno ci do 0,01 g/cm3 w temperaturze 23 ± 2oC. 3.2.3. Przyrz d pomiarowy Przyrz dem pomiarowym w tej metodzie jest specjalna waga hydrostatyczna, przystosowana do wyznaczania g sto ci ciałstał i cieczy. ych
Rys.1. Budowa urz dzenia do wyznaczania g sto ci 1. nurnik, 2 ci gno, 3 haczyk, 4 termometr, 5 podstawka zlewki, 6 zlewka, 7 ramka szalki, 8 szalka zestawu, 9 zacisk (klamra) termometru, 10 dodatkowe ci arki do wyrównania obci enia wst pnego wagi (tylko w przypadku wag WPS) UWAGA: Cz ci zestawu nale y przechowywa w pudeł ku. 3.2.4. Wykonanie pomiaru 1. Zamontowa na wadze zestaw do pomiaru g sto ci ciałstał lub cieczy. ych 2. Zamontowa dodatkowe ci arki (rys.1, poz.10) w celu wyrównania napi cia wst pnego wagi. 3. Napeł zlewk (rys.1, poz.6) odpowiedni ciecz (zale nie od pomiaru jaki b dzie wykonywany). ni 4. Podł c zy urz dzenie do pr du. 5. Przyciskiem ON/OFF wł c zy urz dzenie. Oznaczanie g sto ci tworzyw sztucznych
A
y svuv !0¢(!%&%$ !v¨¦¤¢p ys x w u tsr q
A
¨
A
3
Instytut Inm ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
6. 7. 8. 9. Przyciskiem TARE wyzerowap wskazania wyq wietlacza wagi. ych) Przyciskiem F ustawip na wyq wietlaczy wagi napis - Co - (pomiar gr stoq ci ciałstał Zatwierdzip przyciskiem PRINT. Na wyq wietlaczu pojawi sir komunikat H2O; przyciskiem F wybierap ciecz, w której br dzie was ona próbka:
10. H2O (woda destylowana)- przycisk F 11. C2H5OH (etanol) – przycisk F 12. AnotHEr (inna ciecz)- przycisk F
15. ON/OFF - zmiana ustawianej cyfry 16. F - zmiana wartoo ci cyfry 17. PRINT - zatwierdzenie wprowadzonej wartoo ci. 18. W przypadku gdy wybranv cieczv jest AnotHEr, po zatwierdzeniu nalew y podax jej gn stoo , wykorzystujv c przyciski: 19. ON/OFF - zmiana ustawianej cyfry 20. F - zmiana wartoo ci cyfry 21. PRINT - zatwierdzenie wprowadzonej wartoo ci. 22. Po zatwierdzeniu wartoo ci wprowadzonej temperatury na wyo wietlaczu pojawi sin 23. komunikat LoAd A i 0.0000 – nalew y umieo cix próbkn na górnej szalce zestawu (masa próbki wyo wietli sin na wyo wietlaczu). 24. Wyo wietlonv wartoo wprowadzix do pamin ci, uw ywajv c przycisku F; na wyo wietlaczu pojawi sin komunikat LoAd L i 0.0000 – nalew y umieo cix próbkn na dolnej szalce zestawu (masa próbki wyo wietli sin na wyo wietlaczu). 25. Wyo wietlonv wartoo wprowadzix do pamin ci, uw ywajv c przycisku F. 26. Wartoo jaka pojawi sin na wyo wietlaczu jest wartoo civ gn stoo ci badanego ciał stał a ego. 27. Wrócix do trybu waw enia uw ywajv c przycisku TARE.
13. Wybrant ciecz zatwierdzip przyciskiem PRINT (w chwili gdy jest ona wyq wietlana na wyq wietlaczu). 14. Na wyq wietlaczu pojawi sir komunikat tE_L (TEMP); nales y wprowadzip wartoq temperatury cieczy odczytanej z termometru, korzystajt c z przycisków:
3.3. Metoda pomiaru gy stoz ci przy u{ yciu kolby Le Chateliera
3.3.1. Zakres stosowanie metody Metoda stosowana jest do badania gn stoo ci tł oczyw lub napeł niaczy. 3.3.2. Opis metody Metoda polega na dokł adnym wysuszeniu badanego tworzywa, zwaw eniu i umieszczeniu go w kolbie miarowej Le Chateliera. Po wprowadzeniu próbki do kolby nalew y pozostał jej czn zwaw yx ponownie a z podział kolby odczytax objn too wprowadzonej próbki. Wyniki oblicza sin z dokł ki adnoo civ do 0,01 g/cm3 wg wzoru 3.2 m − m2 .ρ= 1 , g/cm3 (3.2) V gdzie: m1 – masa parownicy z proszkiem przed odsypaniem próbki, m2 – masa parownicy z proszkiem po odsypaniu próbki; V – objn too próbki wsypanej do kolby. 3.3.3. Przyrz| d pomiarowy Przyrzv dem pomiarowym w metodzie tej jest kolba Le Chateliera.
Oznaczanie gn stoo ci tworzyw sztucznych
Ax
Ax¨ o
v
up
hgl djdj !0¢k(!%&%$i h!d¨¦¤¢ g f e Ax Ax Ax Ax
Ax
4
Instytut In ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
Rys.2. Kolba Le Chteliera 3.3.4. Wykonanie pomiaru 1. Próbk (ok. 130 g) wysuszy w suszarce w temperaturze ok. 105-110 °C do uzyskania stał ej masy z dokł adno ci do 0,01 g . 2. Kolb Le Chateliera nale y napeł benzenem, benzyn lub alkoholem etylowym nieco ni ki a powy ej podział zerowej i zanurzy w zlewce z wod o temp. 23 °C, tak aby cał kalibrowana cz był zanurzona wodzie. a 3. Po upł ywie 1 h, nie wyjmuj c kolby z wody usun nadmiar cieczy znajduj cej si powy ej poziomu zerowego i wsypa proszek. 4. Przerwa wsypywanie w chwili gdy poziom cieczy podniesie si do podział odpowiadaj cej 20 ki 3. cm 5. Pozostał proszek wsypa do parownicy i zwa y . y 6. Obliczy g sto proszku ze wzoru 3.2.
3.4. Metoda wyznaczania g sto ci przy pomocy piknometru
3.4.1. Zakres stosowanie metody Metoda stosowana jest do tworzyw sztucznych w postaci proszków, granulek, pł atków lub gotowych wyrobów zmniejszonych do mał wymiarów. ych 3.4.2. Opis metody Pomiar g sto ci t metod odbywa si przy pomocy piknometru - szklanej kolbki o pojemno ci 20-50 cm3 z doszlifowanym korkiem. Do pomiaru u ywa si ok. 2 g tworzywa. Jako ciecz stosuje si wod dla tworzyw o g sto ci wi kszej od 1 g/cm3, a do tworzyw o g sto ci mniejszej 70% wodny roztwór alkoholu. Po wykonaniu wszystkich czynno ci opisanych w punkcie 3.4.4 nale y wyliczy g sto badanego tworzywa wg wzoru: (m2 − m1 ) * ρ c ρ= , g/cm3 (3.3) (m2 − m1 ) − (m4 − m3 ) gdzie: m1 – masa piknometru; m2 – masa piknometru z ciecz ; m3 – masa piknometru z próbk , m4 – masa piknometru z próbka i ciecz ,; c – g sto cieczy. Oznaczanie g sto ci tworzyw sztucznych
A
!0¢(!%&%$ !¨¦¤¢} ~ A A
A¨
5
Instytut In¥ ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad 3.4.3. Przyrz¨ d pomiarowy Przyrz© dem pomiarowym w tej metodzie s© : • waga laboratoryjna umoª liwiaj© ca zwaª enie próbki i piknometru z dokł adno§ ci© do 0,0001g, • piknometr, • termostat.
Rys. 3 Typowe piknometry 3.4.4. Wykonanie pomiaru 1. Pusty piknometr zwaª y« z dokł adno§ ci© do 0,0002g. 2. Piknometr napeł ciecz© , zatka« koreczkiem i umie§ ci« w termostacie w temperaturze 23±0,1 ni« °C na 30 min. 3. Po upł ywie tego czasu wyj© piknometr, szybko ochł odzi« w wodzie i zwaª y« . 4. Opróª ni« piknometr, wysuszy« i umie§ ci« w nim próbk¦ (ok. 2 g). 5. Piknometr z próbk© umie§ ci« ponownie w termostacie na 30 min., nast¦ pnie zwaª y« . 6. Napeł piknometr ponownie ciecz© immersyjn© , usun© p¦ cherzyki powietrza i umie§ ci« w ni« termostacie na 30 min. 7. Nast¦ pnie wyj© , ochł odzi« i zwaª y« 8. G¦ sto§ badanej próbki obliczy« ze wzoru 3.3.
3.5. Metoda pomiaru obj to® ci i masy
3.5.1. Zakres stosowanie metody Metoda dotyczy próbek w postaci granulek lub gotowych wyrobów o g¦ sto§ ci mniejszej niª 1 g/cm3 i zmieniaj© cej si¦ w w© skich granicach. 3.5.2. Opis metody Metoda polega na porównaniu g¦ sto§ ci próbki badanego tworzywa z g¦ sto§ ci© immersyjnej w chwili przechodzenia próbki w stan zawiesiny. Ciecz© immersyjn© jest roztwór alkoholu etylowego o g¦ sto§ ci 0,91 g/cm3. 3.5.3. Przyrz¨ d pomiarowy Przyrz© dem pomiarowym w tej metodzie s© : • mieszadł magnetyczne, o • biureta i zlewka. Oznaczanie g¦ sto§ ci tworzyw sztucznych 6 cieczy
¤ ¢¢ !0¢£(!%&%$¡ !¨¦¤¢ « ¬« «
A«
Instytut In¾ ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad 3.5.4. Wykonanie pomiaru 1. Próbk¿ w postaci granulek umieÀ ciÁ w zlewce. 2. Do zlewki wlaÁ 50 cm3 cieczy immersyjnej. 3. Biuret¿ napeł wod destylowan . niÁ 4. W ci gu 15 min dodawaÁ stopniowo z biurety wod¿ , ci gle mieszaj c, najpierw porcjami po 1 cm3 do momentu, gdy próbka nabierze tendencji do przechodzenia w stan zawieszenia. 5. Od tej chwili dodawaÁ wod¿ po 0,2 cm3 a na koniec kroplami aà do chwili gdy 2/3 próbki osi gn stan równowagi z ciecz (przyjm poł enie w odku sł cieczy w zlewce). oà r upa 6. PrzerwaÁ dodawanie wody. 7. Z biurety odczytaÁ iloÀ dodanej wody i oznaczyÁ j na wykresie gradientacyjnym. 8. Z wykresu odczytaÁ g¿ stoÀ badanej próbki.
3.6. Metoda kolumny gradientowej
3.6.1. Zakres stosowanie metody Metoda stosowana jest do tworzyw sztucznych w postaci kulek, folii, wł ókien. Jest ona szczególnie odpowiednia do przeprowadzenia pomiarów na mał próbkach i dla porównania g¿ stoÀ ci. ych 3.6.2. Opis metody Metoda polega na porównaniu poziomu zanurzenia próbki badanego tworzywa w kolumnie nionej ciecz immersyjn , której g¿ stoÀ w przyblià eniu powinna byÁ równa gradientowej, napeł najnià szej danej g¿ stoÀ ci. Próbk¿ naleà y zwilà yÁ ciecz immersyjn , wprowadziÁ do kolumny pod powierzchni¿ cieczy i pozostawiÁ w kolumnie aà do osi gni¿ cia równowagi. G¿ stoÀ badanych próbek moà na oznaczyÁ graficznie lub przez obliczenie na podstawie wysokoÀ ci poziomów zanurzenia, na których próbki pozostał w stanie równowagi, nast¿ puj cymi sposobami: y a) wykonaÁ wykres, odkł adaj c na osi rz¿ dnych g¿ stoÀ pł ywaka, a na osi odci¿ tych jego poł enie; zaznaczyÁ na wykresie poł enie próbek i odczytaÁ odpowiadaj ce oà oà im g¿ stoÀ ci, b) za pomoc interpolacji mi¿ dzy wielkoÀ ciami dwóch g¿ stoÀ ci wyskalowanych dwóch pł ywaków mi¿ dzy którymi poł ona jest próbka wg wzoru : oà (h − h2 )* (ρ 2 − ρ1 ) ρ = ρ1 + (3.4) (h2 − h1 )
2
3.6.3. PrzyrzÅ d pomiarowy Przyrz dem pomiarowym w tej metodzie jest kolumna gradientowa. Jest to szklana, wyskalowana rura, z doszlifowanym korkiem. Jej ednica nie powinna wynosiÁ wi¿ cej nià 40 mm. r
Oznaczanie g¿ stoÀ ci tworzyw sztucznych
AÁ
ÄÄ
gdzie: h1,h2 – poziom zanurzenia obu wyskalowanych pł ywaków w mm; 3; h – poziom zanurzenia próbki w mm. wyskalowanych pł ywaków w g/cm
AÁ
¹¸½ ²µ´»µ» !0¢¼(!%&%$º ¹!µ¨¦¤¢¯ ¸² · ¶ ´ ³²± ° À AÁ À ÁD AÁ
¬ÂÃ
AÁ
1,
– g¿ stoÀ
obu
7
Instytut InÕ ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
Rys.4 Kolumna gradientowa z zestawem do napeł niania 3.6.4. Wykonanie pomiaru 1. Do przygotowanej odpowiednio kolumny gradientowej (napeł nionej cieczØ i umieszczonymi pł ywakami) wprowadziÙ zwilÚ one cieczØ immersyjnØ próbki badanego tworzywa. 2. Próbki pozostawiÙ w kolumnie do osiØ gniÖ cia równowagi (ok. 10 min). 3. Po ustaleniu równowagi odczytaÙ poziom zanurzenia próbek w cieczy. 4. ObliczyÙ gÖ sto× próbek ze wzoru 3.4 lub odczytaÙ ze sporzØ dzonego wykresu.
4. Opracowanie wyników
Po wykonaniu iw czenia student zobowiØ zany jest do opracowania sprawozdania z jego przebiegu. Sprawozdanie powinno zawieraÙ : 1. opis stosowanej metody; 2. warto× ci wyznaczonej gÖ sto× ci wraz z obliczeniami dla danej metody; 3. peł informacjÖ dotyczØ cØ badanego tworzywa. nØ
Oznaczanie gÖ sto× ci tworzyw sztucznych
ÐÏÔ ÉÌËÒÌÒ !0¢Ó(!%&%$Ñ Ð!̨¦¤¢Æ ÏÉ Î Í Ë ÊÉÈ Ç AÙ
Ù
8
Instytut Inê ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
5. Literatura
1. T. Broniewski, J. Kapko, W. Pł aczek, J. Thomalla, Metody badaí i ocena wł ciwoì ci tworzyw aì sztucznych, WNT, Warszawa 2000 2. PN-92/C-89035- Tworzywa sztuczne. Metody oznaczania gë stoì ci i gë stoì ci wzglë dnej tworzyw nieporowatych. 3. PN-ISO 60/1998- Tworzywa sztuczne. Oznaczanie gë stoì ci nasypowej tworzywa przechodzî cego przez okreì lony lejek. 4. PN-ISO 60/1998- Tworzywa sztuczne. Oznaczanie gë stoì ci nasypowej tworzywa przeznaczonego do formowania, które nie przechodzi przez okreì lony lejek 5. PN-92/C-89046- Tworzywa sztuczne. Oznaczanie gë stoì ci pozornej sztywnych tworzyw porowatych. 6. PN-77/C-05012.03- Metody badaí elastycznych tworzyw polimerowych. Oznaczanie gë stoì ci pozornej.
Oznaczanie gë stoì ci tworzyw sztucznych
åäé Þáàçáç !0¢è(!%&%$æ å!ᨦ¤¢Û äÞ ã â à ßÞÝ Ü
9
05 Oznaczanie gęstosci tworzyw sztucznych
Instytut In1 ynierii Materiałowej – Zakład Tworzyw Polimerowych
Oznaczanie g4 sto5 ci tworzyw sztucznych
1. Cel wiczenia
Celem iw czenia jest oznaczenie g2 sto3 ci tworzyw sztucznych ró8 nymi metodami i porównanie otrzymanych warto3 ci dla okre3 lonego tworzywa.
2. Okre9 lenie podstawowych zagadnie@
G2 sto3 (ρ lub d – ang. density) jest jednB z podstawowych wła3 ciwo3 ci fizycznych, charakteryzujB cych tworzywa sztuczne. Definiuje si2 jB jako stosunek masy próbki tworzywa (m) do jej obj2 to3 ci (V) w danej temperaturze [1]: m ρ= , (g/cm3) (2.1) V Temperatura pomiaru g2 sto3 ci zaznaczona jest zawsze w indeksie dolnym symbolu g2 sto3 ci, np. ρ25= 1,14 g/cm3 lub d25= 1,14 g/cm3, co oznacza, e temperatura pomiaru wynosi 25 °C. Podawanie temperatury jest konieczne w zwiB zku ze zmianB g2 sto3 ci wraz z temperaturB . W zale8 no3 ci od stanu fizycznego badanego tworzywa wyró8 nia si2 : - g2 sto3 normalnB dla tworzyw sztucznych w stanie litym, plastycznym i ciekłym bez wtrB ceC i p2 cherzyków gazowych [2]; - g2 sto3 pozornB dla tworzyw porowatych, a w stanie plastycznym i ciekłym z p2 cherzykami gazowymi; - g2 sto3 nasypowB dla tworzyw sypkich w postaci proszku lub granulatu. G2 sto3 tworzyw sztucznych zale8 y od: - składu chemicznego i struktury polimeru; - składu chemicznego, struktury i zawarto3 ci składników dodatkowych. Tworzywa sztuczne charakteryzujB si2 małB g2 sto3 ciB . W przypadku samych polimerów najmniejszB g2 sto3 majB polimery zawierajB ce w2 glowodory alifatyczne około 0,9 g/cm3, najwi2 kszB za3 polimery zawierajB ce w swej budowie chlorowce około 2,0 g/cm3. W znacznym stopniu na g2 sto3 tworzyw wpływa obecno3 fazy krystalicznej. Na skutek uporzB dkowania przestrzennego makroczB steczek w fazie krystalicznej (g2 stsze upakowanie) g2 sto3 jest wi2 ksza. Tworzywa charakteryzujB si2 znacznB rozszerzalno3 ciB cieplnB a g2 sto3 ich maleje ze wzrostem temperatury. G2 sto3 polimeru w temperaturze t wy8 szej od temperatury to, w której g2 sto3 jest znana, mo8 na obliczy7 z nast2 pujB cej zale8 no3 ci (1.2): 1 dt = dt0 , g/cm3 (2.2) 1 + α (t − t 0 ) gdzie: dto – znana g2 sto3 w temperaturze to; dt – g2 sto3 w temperaturze t; α - współczynnik rozszerzalno3 ci liniowej. Zale8 no3 ta jest słuszna w zakresie temperatury to÷t, w którym współczynnik α ma stałB warto3 . Poniewa8 tworzywa sztuczne to układy wieloskładnikowe – o ich g2 sto3 ci decyduje nie tylko główny składnik (polimer), lecz równie8 rodzaj i zawarto3 składników pomocniczych (przede wszystkim napełniaczy). Tworzywa rozdrobnione w postaci proszku i granulatu stanowiB znacznB cz2 w procesach produkcji i przetwórstwa. Dla tworzyw w takiej postaci zwykle okre3 la si2 g2 sto3 nasypowB [3,4], wykorzystywana jest ona do okre3 lenia wydajno3 ci odków transportowych, do obliczeC wytrzymało3 ci r zbiorników dla tworzyw rozdrobnionych, do obliczenia pojemno3 ci komór zasypowych w procesie Oznaczanie g2 sto3 ci tworzyw sztucznych
A7
A7
A7¨ 3
A7
A7
A7
A7
A7
3
8
A7
gdzie: m- masa próbki (g); V- obj2 to3
!0¢'(!%&%$" !¨¦¤¢ ) ¥©## ¥ © §¥£ ¡
próbki (cm3)
A7
A7
7D
A7
A7
A7
7A 7A A7
7
A7
6
A7
1
Instytut In` ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad prasowania. Przy pomiarze ga stob ci nasypowej za obja tob przyjmuje sia obja tob tworzywa zgranulowanego ł c znie z pustymi przestrzeniami pomia dzy granulkami. Ga stob nasypowa zalee y od rozdrobnienia tworzywa i sposobu uł enia granulek w naczyniu pomiarowym. Na uł enie granulek oe oe wpł ywa wiele czynników: sposób wysypywania rozdrobnionego tworzywa do naczynia pomiarowego, wysokob wysypywania, wymiary naczynia pomiarowego. Przy wysypywaniu tworzyw drobnoziarnistych i proszkowych mogd wystd pic zakł ócenia poprzez tworzenie sia sklepief nad otworem lub powstawanie c ian pionowych. Zjawiska te został uwzgla dnione przy opracowaniu metod pomiaru ga stob ci y nasypowej tworzyw o róe nym stopniu rozdrobnienia. Tworzywa porowate ze wzgla du na budowa komórkowd charakteryzujd sia bardzo dobrymi wł ciwob ciami izolacyjnymi, dlatego tee znajdujd szerokie zastosowanie ue ytkowe. W tworzywach ab porowatych przestrzef wypeł niona powietrzem moe e zajmowac do 90% obja tob ci, to powoduje, e ga stob pozorna tworzyw porowatych zawiera sia w szerokim zakresie wartob ci [5,6]. Metody pomiarowe ga stob ci: - metoda pomiaru obja tob ci i masy - metoda hydrostatyczna - metoda kolby Le Chatéliera - metoda piknometryczna - metoda flotacyjna - metoda kolumny gradientowej (próbki o wymiarach liniowych nie wia kszych nie 5 mm i kształ umoe liwiajd cych okreb lenie poł enie odka geometrycznego). tach oe r
3. Metody
3.1. Metoda pomiaru objg toh ci i masy
3.1.1. Zakres stosowanie metody Metoda dotyczy próbek o kształ tach cał kowicie regularnych a wia c próbek ych ej ugob prostopadł ciennych, odcinków rur i pra tów okrd gł o równomiernym przekroju na cał dł ci o ob 3 i masie nie przekraczajd cej 180g. obja tob ci nie wia kszej 1000 mm 3.1.2. Opis metody Metoda polega na zwae eniu próbki, okreb leniu jej obja tob ci na podstawie pomiaru liniowych próbki tworzywa sztucznego i obliczeniu ga stob ci jako ilorazu masy i obja tob ci (wzór 2.1). 3.1.3. Przyrzi d pomiarowy Przyrzd dem pomiarowym w tej metodzie sd : - waga laboratoryjna umoe liwiajd ca zwae enie próbki z dokł adnob cid do 0,5 % masy próbki, - suwmiarka lub inny przyrzd d pomiarowy umoe liwiajd cy pomiar próbki z dokł adnob cid do 0,1 mm. 3.1.4. Wykonanie pomiaru - Próbka zwae yc na wadze laboratoryjnej z dokł adnob cid 0,5% jej masy. - Przy pomocy suwmiarki odczytac wszystkie wymiary próbki z dokł adnob cid 0,1 mm i obliczyc jej obja tob . - Podstawic odczytane wartob ci do wzoru 2.1 i obliczyc ga stob tworzywa, z którego jest wykonana próbka.
Oznaczanie ga stob ci tworzyw sztucznych
e
Ac
Dc
UTY HQPWQW !0¢X(!%&%$V U!Q¨¦¤¢E TH S R P IHG F Ac Ac b Ac d
Ac
Ac
b
2
Instytut In ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
3.2. Metoda hydrostatyczna
3.2.1. Zakres stosowanie metody Metoda dotyczy próbek o zwartym, dowolnym kształ i masie 0,2 - 5g. Nie stosuje si jej do cie tworzyw w postaci proszków. 3.2.2. Opis metody Pomiar polega na zwa eniu próbki w powietrzu (górna szalka wagi) a nast pnie w cieczy immersyjnej, np. H2O (dolna szalka wagi). Sposób post powania jest dokł adnie opisany w punkcie 3.2.4. G sto badanej próbki jest wyliczana automatycznie przez urz dzenie. Podstaw obliczania g sto ci jest wzór (3.1): m p ∗ ρ ci ρ= , g/cm3 (3.1) m p − mci gdzie: mp – masa próbki w powietrzu; mc – masa próbki w cieczy immersyjnej; ρci – g sto cieczy immersyjnej. Przy oznaczaniu g sto ci tworzyw mniejszej od 1 g/cm3 u ywa si 70% roztworu alkoholu etylowego, którego g sto nale y oznaczy areometrem z dokł adno ci do 0,01 g/cm3 w temperaturze 23 ± 2oC. 3.2.3. Przyrz d pomiarowy Przyrz dem pomiarowym w tej metodzie jest specjalna waga hydrostatyczna, przystosowana do wyznaczania g sto ci ciałstał i cieczy. ych
Rys.1. Budowa urz dzenia do wyznaczania g sto ci 1. nurnik, 2 ci gno, 3 haczyk, 4 termometr, 5 podstawka zlewki, 6 zlewka, 7 ramka szalki, 8 szalka zestawu, 9 zacisk (klamra) termometru, 10 dodatkowe ci arki do wyrównania obci enia wst pnego wagi (tylko w przypadku wag WPS) UWAGA: Cz ci zestawu nale y przechowywa w pudeł ku. 3.2.4. Wykonanie pomiaru 1. Zamontowa na wadze zestaw do pomiaru g sto ci ciałstał lub cieczy. ych 2. Zamontowa dodatkowe ci arki (rys.1, poz.10) w celu wyrównania napi cia wst pnego wagi. 3. Napeł zlewk (rys.1, poz.6) odpowiedni ciecz (zale nie od pomiaru jaki b dzie wykonywany). ni 4. Podł c zy urz dzenie do pr du. 5. Przyciskiem ON/OFF wł c zy urz dzenie. Oznaczanie g sto ci tworzyw sztucznych
A
y svuv !0¢(!%&%$ !v¨¦¤¢p ys x w u tsr q
A
¨
A
3
Instytut Inm ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
6. 7. 8. 9. Przyciskiem TARE wyzerowap wskazania wyq wietlacza wagi. ych) Przyciskiem F ustawip na wyq wietlaczy wagi napis - Co - (pomiar gr stoq ci ciałstał Zatwierdzip przyciskiem PRINT. Na wyq wietlaczu pojawi sir komunikat H2O; przyciskiem F wybierap ciecz, w której br dzie was ona próbka:
10. H2O (woda destylowana)- przycisk F 11. C2H5OH (etanol) – przycisk F 12. AnotHEr (inna ciecz)- przycisk F
15. ON/OFF - zmiana ustawianej cyfry 16. F - zmiana wartoo ci cyfry 17. PRINT - zatwierdzenie wprowadzonej wartoo ci. 18. W przypadku gdy wybranv cieczv jest AnotHEr, po zatwierdzeniu nalew y podax jej gn stoo , wykorzystujv c przyciski: 19. ON/OFF - zmiana ustawianej cyfry 20. F - zmiana wartoo ci cyfry 21. PRINT - zatwierdzenie wprowadzonej wartoo ci. 22. Po zatwierdzeniu wartoo ci wprowadzonej temperatury na wyo wietlaczu pojawi sin 23. komunikat LoAd A i 0.0000 – nalew y umieo cix próbkn na górnej szalce zestawu (masa próbki wyo wietli sin na wyo wietlaczu). 24. Wyo wietlonv wartoo wprowadzix do pamin ci, uw ywajv c przycisku F; na wyo wietlaczu pojawi sin komunikat LoAd L i 0.0000 – nalew y umieo cix próbkn na dolnej szalce zestawu (masa próbki wyo wietli sin na wyo wietlaczu). 25. Wyo wietlonv wartoo wprowadzix do pamin ci, uw ywajv c przycisku F. 26. Wartoo jaka pojawi sin na wyo wietlaczu jest wartoo civ gn stoo ci badanego ciał stał a ego. 27. Wrócix do trybu waw enia uw ywajv c przycisku TARE.
13. Wybrant ciecz zatwierdzip przyciskiem PRINT (w chwili gdy jest ona wyq wietlana na wyq wietlaczu). 14. Na wyq wietlaczu pojawi sir komunikat tE_L (TEMP); nales y wprowadzip wartoq temperatury cieczy odczytanej z termometru, korzystajt c z przycisków:
3.3. Metoda pomiaru gy stoz ci przy u{ yciu kolby Le Chateliera
3.3.1. Zakres stosowanie metody Metoda stosowana jest do badania gn stoo ci tł oczyw lub napeł niaczy. 3.3.2. Opis metody Metoda polega na dokł adnym wysuszeniu badanego tworzywa, zwaw eniu i umieszczeniu go w kolbie miarowej Le Chateliera. Po wprowadzeniu próbki do kolby nalew y pozostał jej czn zwaw yx ponownie a z podział kolby odczytax objn too wprowadzonej próbki. Wyniki oblicza sin z dokł ki adnoo civ do 0,01 g/cm3 wg wzoru 3.2 m − m2 .ρ= 1 , g/cm3 (3.2) V gdzie: m1 – masa parownicy z proszkiem przed odsypaniem próbki, m2 – masa parownicy z proszkiem po odsypaniu próbki; V – objn too próbki wsypanej do kolby. 3.3.3. Przyrz| d pomiarowy Przyrzv dem pomiarowym w metodzie tej jest kolba Le Chateliera.
Oznaczanie gn stoo ci tworzyw sztucznych
Ax
Ax¨ o
v
up
hgl djdj !0¢k(!%&%$i h!d¨¦¤¢ g f e Ax Ax Ax Ax
Ax
4
Instytut In ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
Rys.2. Kolba Le Chteliera 3.3.4. Wykonanie pomiaru 1. Próbk (ok. 130 g) wysuszy w suszarce w temperaturze ok. 105-110 °C do uzyskania stał ej masy z dokł adno ci do 0,01 g . 2. Kolb Le Chateliera nale y napeł benzenem, benzyn lub alkoholem etylowym nieco ni ki a powy ej podział zerowej i zanurzy w zlewce z wod o temp. 23 °C, tak aby cał kalibrowana cz był zanurzona wodzie. a 3. Po upł ywie 1 h, nie wyjmuj c kolby z wody usun nadmiar cieczy znajduj cej si powy ej poziomu zerowego i wsypa proszek. 4. Przerwa wsypywanie w chwili gdy poziom cieczy podniesie si do podział odpowiadaj cej 20 ki 3. cm 5. Pozostał proszek wsypa do parownicy i zwa y . y 6. Obliczy g sto proszku ze wzoru 3.2.
3.4. Metoda wyznaczania g sto ci przy pomocy piknometru
3.4.1. Zakres stosowanie metody Metoda stosowana jest do tworzyw sztucznych w postaci proszków, granulek, pł atków lub gotowych wyrobów zmniejszonych do mał wymiarów. ych 3.4.2. Opis metody Pomiar g sto ci t metod odbywa si przy pomocy piknometru - szklanej kolbki o pojemno ci 20-50 cm3 z doszlifowanym korkiem. Do pomiaru u ywa si ok. 2 g tworzywa. Jako ciecz stosuje si wod dla tworzyw o g sto ci wi kszej od 1 g/cm3, a do tworzyw o g sto ci mniejszej 70% wodny roztwór alkoholu. Po wykonaniu wszystkich czynno ci opisanych w punkcie 3.4.4 nale y wyliczy g sto badanego tworzywa wg wzoru: (m2 − m1 ) * ρ c ρ= , g/cm3 (3.3) (m2 − m1 ) − (m4 − m3 ) gdzie: m1 – masa piknometru; m2 – masa piknometru z ciecz ; m3 – masa piknometru z próbk , m4 – masa piknometru z próbka i ciecz ,; c – g sto cieczy. Oznaczanie g sto ci tworzyw sztucznych
A
!0¢(!%&%$ !¨¦¤¢} ~ A A
A¨
5
Instytut In¥ ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad 3.4.3. Przyrz¨ d pomiarowy Przyrz© dem pomiarowym w tej metodzie s© : • waga laboratoryjna umoª liwiaj© ca zwaª enie próbki i piknometru z dokł adno§ ci© do 0,0001g, • piknometr, • termostat.
Rys. 3 Typowe piknometry 3.4.4. Wykonanie pomiaru 1. Pusty piknometr zwaª y« z dokł adno§ ci© do 0,0002g. 2. Piknometr napeł ciecz© , zatka« koreczkiem i umie§ ci« w termostacie w temperaturze 23±0,1 ni« °C na 30 min. 3. Po upł ywie tego czasu wyj© piknometr, szybko ochł odzi« w wodzie i zwaª y« . 4. Opróª ni« piknometr, wysuszy« i umie§ ci« w nim próbk¦ (ok. 2 g). 5. Piknometr z próbk© umie§ ci« ponownie w termostacie na 30 min., nast¦ pnie zwaª y« . 6. Napeł piknometr ponownie ciecz© immersyjn© , usun© p¦ cherzyki powietrza i umie§ ci« w ni« termostacie na 30 min. 7. Nast¦ pnie wyj© , ochł odzi« i zwaª y« 8. G¦ sto§ badanej próbki obliczy« ze wzoru 3.3.
3.5. Metoda pomiaru obj to® ci i masy
3.5.1. Zakres stosowanie metody Metoda dotyczy próbek w postaci granulek lub gotowych wyrobów o g¦ sto§ ci mniejszej niª 1 g/cm3 i zmieniaj© cej si¦ w w© skich granicach. 3.5.2. Opis metody Metoda polega na porównaniu g¦ sto§ ci próbki badanego tworzywa z g¦ sto§ ci© immersyjnej w chwili przechodzenia próbki w stan zawiesiny. Ciecz© immersyjn© jest roztwór alkoholu etylowego o g¦ sto§ ci 0,91 g/cm3. 3.5.3. Przyrz¨ d pomiarowy Przyrz© dem pomiarowym w tej metodzie s© : • mieszadł magnetyczne, o • biureta i zlewka. Oznaczanie g¦ sto§ ci tworzyw sztucznych 6 cieczy
¤ ¢¢ !0¢£(!%&%$¡ !¨¦¤¢ « ¬« «
A«
Instytut In¾ ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad 3.5.4. Wykonanie pomiaru 1. Próbk¿ w postaci granulek umieÀ ciÁ w zlewce. 2. Do zlewki wlaÁ 50 cm3 cieczy immersyjnej. 3. Biuret¿ napeł wod destylowan . niÁ 4. W ci gu 15 min dodawaÁ stopniowo z biurety wod¿ , ci gle mieszaj c, najpierw porcjami po 1 cm3 do momentu, gdy próbka nabierze tendencji do przechodzenia w stan zawieszenia. 5. Od tej chwili dodawaÁ wod¿ po 0,2 cm3 a na koniec kroplami aà do chwili gdy 2/3 próbki osi gn stan równowagi z ciecz (przyjm poł enie w odku sł cieczy w zlewce). oà r upa 6. PrzerwaÁ dodawanie wody. 7. Z biurety odczytaÁ iloÀ dodanej wody i oznaczyÁ j na wykresie gradientacyjnym. 8. Z wykresu odczytaÁ g¿ stoÀ badanej próbki.
3.6. Metoda kolumny gradientowej
3.6.1. Zakres stosowanie metody Metoda stosowana jest do tworzyw sztucznych w postaci kulek, folii, wł ókien. Jest ona szczególnie odpowiednia do przeprowadzenia pomiarów na mał próbkach i dla porównania g¿ stoÀ ci. ych 3.6.2. Opis metody Metoda polega na porównaniu poziomu zanurzenia próbki badanego tworzywa w kolumnie nionej ciecz immersyjn , której g¿ stoÀ w przyblià eniu powinna byÁ równa gradientowej, napeł najnià szej danej g¿ stoÀ ci. Próbk¿ naleà y zwilà yÁ ciecz immersyjn , wprowadziÁ do kolumny pod powierzchni¿ cieczy i pozostawiÁ w kolumnie aà do osi gni¿ cia równowagi. G¿ stoÀ badanych próbek moà na oznaczyÁ graficznie lub przez obliczenie na podstawie wysokoÀ ci poziomów zanurzenia, na których próbki pozostał w stanie równowagi, nast¿ puj cymi sposobami: y a) wykonaÁ wykres, odkł adaj c na osi rz¿ dnych g¿ stoÀ pł ywaka, a na osi odci¿ tych jego poł enie; zaznaczyÁ na wykresie poł enie próbek i odczytaÁ odpowiadaj ce oà oà im g¿ stoÀ ci, b) za pomoc interpolacji mi¿ dzy wielkoÀ ciami dwóch g¿ stoÀ ci wyskalowanych dwóch pł ywaków mi¿ dzy którymi poł ona jest próbka wg wzoru : oà (h − h2 )* (ρ 2 − ρ1 ) ρ = ρ1 + (3.4) (h2 − h1 )
2
3.6.3. PrzyrzÅ d pomiarowy Przyrz dem pomiarowym w tej metodzie jest kolumna gradientowa. Jest to szklana, wyskalowana rura, z doszlifowanym korkiem. Jej ednica nie powinna wynosiÁ wi¿ cej nià 40 mm. r
Oznaczanie g¿ stoÀ ci tworzyw sztucznych
AÁ
ÄÄ
gdzie: h1,h2 – poziom zanurzenia obu wyskalowanych pł ywaków w mm; 3; h – poziom zanurzenia próbki w mm. wyskalowanych pł ywaków w g/cm
AÁ
¹¸½ ²µ´»µ» !0¢¼(!%&%$º ¹!µ¨¦¤¢¯ ¸² · ¶ ´ ³²± ° À AÁ À ÁD AÁ
¬ÂÃ
AÁ
1,
– g¿ stoÀ
obu
7
Instytut InÕ ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
Rys.4 Kolumna gradientowa z zestawem do napeł niania 3.6.4. Wykonanie pomiaru 1. Do przygotowanej odpowiednio kolumny gradientowej (napeł nionej cieczØ i umieszczonymi pł ywakami) wprowadziÙ zwilÚ one cieczØ immersyjnØ próbki badanego tworzywa. 2. Próbki pozostawiÙ w kolumnie do osiØ gniÖ cia równowagi (ok. 10 min). 3. Po ustaleniu równowagi odczytaÙ poziom zanurzenia próbek w cieczy. 4. ObliczyÙ gÖ sto× próbek ze wzoru 3.4 lub odczytaÙ ze sporzØ dzonego wykresu.
4. Opracowanie wyników
Po wykonaniu iw czenia student zobowiØ zany jest do opracowania sprawozdania z jego przebiegu. Sprawozdanie powinno zawieraÙ : 1. opis stosowanej metody; 2. warto× ci wyznaczonej gÖ sto× ci wraz z obliczeniami dla danej metody; 3. peł informacjÖ dotyczØ cØ badanego tworzywa. nØ
Oznaczanie gÖ sto× ci tworzyw sztucznych
ÐÏÔ ÉÌËÒÌÒ !0¢Ó(!%&%$Ñ Ð!̨¦¤¢Æ ÏÉ Î Í Ë ÊÉÈ Ç AÙ
Ù
8
Instytut Inê ynierii Materiał owej – Zakł Tworzyw Polimerowych ad
5. Literatura
1. T. Broniewski, J. Kapko, W. Pł aczek, J. Thomalla, Metody badaí i ocena wł ciwoì ci tworzyw aì sztucznych, WNT, Warszawa 2000 2. PN-92/C-89035- Tworzywa sztuczne. Metody oznaczania gë stoì ci i gë stoì ci wzglë dnej tworzyw nieporowatych. 3. PN-ISO 60/1998- Tworzywa sztuczne. Oznaczanie gë stoì ci nasypowej tworzywa przechodzî cego przez okreì lony lejek. 4. PN-ISO 60/1998- Tworzywa sztuczne. Oznaczanie gë stoì ci nasypowej tworzywa przeznaczonego do formowania, które nie przechodzi przez okreì lony lejek 5. PN-92/C-89046- Tworzywa sztuczne. Oznaczanie gë stoì ci pozornej sztywnych tworzyw porowatych. 6. PN-77/C-05012.03- Metody badaí elastycznych tworzyw polimerowych. Oznaczanie gë stoì ci pozornej.
Oznaczanie gë stoì ci tworzyw sztucznych
åäé Þáàçáç !0¢è(!%&%$æ å!ᨦ¤¢Û äÞ ã â à ßÞÝ Ü
9
